Дэлхий дахиныг хамарсан эдийн засгийн хямрал айсуй. 1929, 1973, 2008 оны хямралыг тэр болгон хүн урьдчилж харж чадаагүй учраас гэнэтийн сүйрэл байсан. Харин энэ удаагийн хямрал бүхний нүдэн дээр аажмаар тэлсээр. Олон судлаачид энэ удаагийн хямралыг 2008 оны үргэлжлэл буюу дараагийн жинхэнэ цохилт нь гэж үзэж байна. Найман оны хямралыг Хятад, Энэтхэг, Бразилийн хүчтэй өсөн нэмэгдэж байгаа эдийн засаг аварч гарсан. Дэлхийн хамгийн хүчирхэг эдийн засаг болох АНУ-ын Холбооны нөөц 700 тэрбум доллар гаргаж зах зээл рүү цацсан бол хятадууд үүнээс нэг их дутахгүй мөнгө гаргасан. Одоо дахиж ингэж чадахгүй л болов уу. Нефтийн үнэ өдгөө найман оны хэмжээнд тулж очлоо. Герегээс эхэлсэн хямрал тэлж Их долоогийн нэг болох Италийг нөмрөн авлаа. Евро оршин тогтнох эсэх дээрээ тулж, тэрбайтугай Европын холбооны хувь заяа эргэлзээнд орлоо. Европ сүйрвэл зах зээлийнх нь гол нийлүүлэгч Хятад балрана. Японд бүр том цохилт болно, тэртээ тэргүй 1998 оны Азийн хямралаас хойш огт өөдлөөгүй зах зээл шүү дээ. Арабын хувьсгал, Ираны нөхцөл байдал эрчим хүчний ирээдүйд маш том аюул учруулж байна. Тэр хувьсгал гээч нь Саудын Арабт халдварлавал дэлхийг нөмөрсөн аюумшигт хямрал гарцаагүй болно. Ийм хямрал дайн, гуйранчлал, өлсгөлөн, дарангуйлал, эрүүл бус ертөнц рүү аваачдагийг хүний түүх олон удаагийн тохиолдлоор бүрнээ харуулсан.

1924 оны “Караханы гэрээ”-гээр Гадаад Монголыг Хятад улсын нэг хэсэг гэж Зөвлөлт Орос улс хүлээн зөвшөөрлөө. Гэвч энэ гэрээ нь Орос ба Хойд Хятадын хооронд хийгдсэн юм. Тухайн үед Хятадад иргэний дайн өрнөж биенээ хүлээн зөвшөөрдөггүй маш олон төр тогтож байсан. Зөвлөлт Оросын хамгийн том найдлага болсон Кантон дахь Сун Ятсэний Засгийн газар нь дотроо шинээр буй болсон Хятадын коммунист намыг багтаадаг төдийгүй Москватай маш ойр түншилж байсан юм. 1925 онд гоминданчууд Бээжинг эзэлсэн ба удалгүй бусад салан тусгаарлагчид, юун түрүүн Манжуурт ноёрхож байсан  Жан Золингийн армийг дайтан устгахаар бэлдэж байв. Энэ явдлыг Зөвлөлт Орос ихэд дэмжин зэвсэг техникээр туслаж байсан юм. Монголоор дайруулж зэвсэг тээвэрлэх, Улаанбаатар – Хаалганы төмөр зам барих зэрэг асуудал үүнтэй уялдан яригдаж байсан.

Сонгуулийн хууль улиг ёсоор гурван жил яригдаад одоо л нэг дуншиж эхлэв бололтой. Ерөөсөө л тэгдэг юм. Сонгууль болохоос зургаан сарын өмнө хууль нь батлагдсан байх ёстой учраас яг тулгаж байгаад л хийнэ. Сонгуулийнхаа дараа муу муухайг нь гайхаж даруй өөрчлөх юм болоод л баахан шуугиж байснаа мартана. Мартах ч юу байхав дээ, гишүүн болгон дахиж гарч ирэх бололцоогоо хайн урт хугацаагаар бодолхийлж буй нь тэр.

    Алив орны төрийн болон нийгмийн тогтолцоо аль зэрэг шудрага, ардчилсан болохыг илэрхийлдэг хамгийн гол хууль нь Үндсэн хууль, Сонгуулийн хууль хоёр байдаг. 1937 онд батлагдсан Сталины Үндсэн хууль уншаад үзэхэд тийм ч зэрлэг бүдүүлэг юм байгаагүй, боломжийн эд байсан. Гэвч тэр хуульд үндэслэн дараагийн хоёр жилд нь хэдэн сая хүнийг цааш харуулж байв. Коммунист нам нийгмийг удирдан жолоодно гэдэг өгүүлбэр л ямар ч харгислалыг зөвтгөчиж байгаа юм. Яаж ч байсан намын зөв. Нам гэдэг нь тухайн тохиолдолд Их удирдагч өөрөө. Сонгуулийг аваад үзье. Хүн болгон нууцаар чөлөөтэй саналаа өгөх хууль Монголд 1952 оноос эхэлж үйлчилсэн.

Биенээ сөрсөн хоёр туйлт систем задарч, хүйтэн дайн төгсгөл болсон нь саяхан бөгөөд үүнийг олон хүн баяртайгаар хүлээн авч, ойрын ирээдүйг өөдрөгөөр төсөөлцгөөж, дэлхий даяар энх тайван тогтсон аюулгүй байдлын шинэ орчин бий боллоо хэмээн үзэж байлаа. Гэвч даяаршлын үйл явцыг даган улс орон, бүс нутаг, дэлхий нийтийг хамарсан шинэ шинэ аюул занал бий болж байна. Ялангуяа XXI зуун гараад энэ нь бүр ч тодорхой ялгаран харагдах боллоо. Дэлхий дахинд хүчний тэнцвэр өөрчлөгдөн, улс төр, нийгэм, эдийн засгийн шинэ орчин бий болж байгааг даган аюул эрсдлийн хамрах хүрээ, төрөл, хэлбэр ч өөрчлөгдөн, энэ бүхнээс сэргийлэх, хамгаалах, хор уршгийг нь арилгахтай холбоотой шинэ сорилтууд бий болсоор байна.